Ĉiuj afiŝoj de Okazos

Teksto de la monato (Junion 2022-an)

Kial ferm kaj malferm ?

Koncerne la vortojn fermi kaj malfermi multaj kritikas, ke Zamenhof elektis ferm kiel bazan radikon, de kiu oni derivas la vorton malfermi. Kial li tion faris ? Rapida kontrolo montras, ke ferm ne estas pli ofta. Sed malprave, miaopinie, oni vidas en tiu elekto eraron.

Zamenhof havis eksterordinaran psikolingvikan intuicion, kiun li plej ofte sekvis, tute saĝe. Nu, ŝajnas, ke por nia menso, la baza koncepto estas stato. Ago, kiu ŝanĝas tiun staton, estas io malpli fundamenta.

Komodo ŝajnas pli normala kun la tirkestoj fermitaj. En librovendejo aŭ biblioteko, la granda plimulto el la libroj estas fermitaj. En vinbutiko, la boteloj estas ŝtopitaj. En dormoĉambro, lito estas kovrita (aŭ, en kelkaj landoj, volvita). Ie, funde de nia nekonscia menso, ni rigardas fermitecon la normala stato. La alia normala stato estas, ke troviĝu nenio fermebla : baze, diras nia menso, aŭ ne troviĝas pordo (nur libera pasejo), aŭ ĝi estas fermita. Malfermi estas ago, kiu likvidiĝas en eta momento, kaj do ne havas same densan ekziston kiel la longa, daŭra, konstanta stato de fermiteco. Se, revenante el ferioj, vi vidas de malproksime, ke viaj pordo kaj fenestroj estas malfermitaj, via tuja reago estas, ke io estas ne en ordo. Similajn faktojn nia menso nekonscie registras ekde la plej juna infaneco. Tial por ĝi, “malfermi” rompas ion en la normala stato de aferoj, kaj estas do derivita koncepto.

Verŝajne pro tiu universala maniero koncepti, la plimulto el la lingvoj rigardas la fermitan kaj similajn statojn plej bazaj, tiel ke fermo esprimiĝas per simpla radiko, dum la vortojn por la ideoj proksimaj al malfermado oni derivas el la baza “ferm”-verbo helpe de afikso. En aviadilo, la stevardino diras angle : “Fasten your seat belts” (“fermu viajn sekurzonojn”), kaj la vorto uzata por signi malfermon estas unfasten. En la franca, oni diras verrouiller / déverrouiller (“rigli” / “malrigli”), boucher / déboucher (“ŝtopi” / “malŝtopi”) ; couvrir / découvrir (“kovri” / “malkovri”) ; voiler / dévoiler (“vuali” / “malvuali”) ; lier / délier (“ligi” / “malligi”) ; nouer / dénouer (“nodi” / “malnodi”) ; visser / dévisser (“ŝraŭbi” / “malŝraŭbi”) ; ktp. La origina vorto ĉiufoje indikas fermon, t. malebligon de rekta percepto aŭ de libera ago, kaj malfermo esprimiĝas derive.

En la angla oni diras to lock / to unlock (“ŝlosi” / “malŝlosi”) ; to pack / to unpack (“paki” / “malpaki”) ; to button / to unbutton (“butoni” / “malbutoni”) ; to latch / to unlatch (“klinke fermi” / “klinke malfermi”) ; to bolt / to unbolt (“rigli” / “malrigli”) ; to tie / to untie (“ligi” / “malligi”) … En la germana ni havas schließen / aufschließen (“ŝlosi” / “malŝlosi”) ; wickeln / entwickeln (“volvi” / “malvolvi”) ; decken / entdecken (“kovri” / “malkovri”) …

La rumana, en kiu “fermi” diriĝas închide kaj “malfermi” deschide konfirmas tiun regulecon, pri kiu ni trovas multajn ekzemplojn ankaŭ en la rusa. La rumana prefikso des-, kiel la franca dé-, dis- ja respondas ĝenerale al la esperanta mal-, kaj la radiko chide (prononcu : kide), parenca al la itala chiudere, al la franca clore, fakte signifas “fermi”. La rumana vorto do estas ekzakte paralela al nia malfermi. Ankaŭ la malnovfranca havis similan verbon : desclore, “malfermi”. La nuntempa franca éclore, “malfermiĝi” (parolante pri floro, kiu estis burĝona), prezentas plian ekzemplon de kazo, en kiu la vorto pri malfermo derivas de la vorto signifanta “fermi” (clore).

Finan ekzemplon ni ĉerpu ekster Eŭropo. En la svahilia, la verbo “malfermi” formiĝas el “fermi” kiel regula mal-derivaĵo : kufunga, “fermi”, kufungua, “malfermi”, aŭ kufumba, “fermi”, kufumbua, “malfermi” (komparu kukunja, “volvi”, kukunjua, “malvolvi” ; kufuma, “teksi”, kufumua, “malteksi” ; kuvaa, “vesti sin”, kuvua, “malvesti sin”, “senvestigi sin”).

Tiuj ekzemploj ŝajnas al mi sufiĉaj por montri, ke Zamenhof ne mispaŝis elektante ferm kiel bazan radikon.

Claude Piron, La bona lingvo (1997)

Teksto de la monato (Majon 2022-an)

Li donas al mi temon

Tiu sinjoro, kiu nun sidas ĉe mia tablo, antaŭ kvin minutoj sidiĝis tie, kaj diris :
— Espereble mi ne ĝenas vin.
— Ho, tute ne ! mi kriis, kaj kliniĝinte super la malplenan paperon mi skribis supre la numeron “kvin”, kvazaŭ mi skribus jam la kvinan folion. Mi skribis rapide la vortojn : “kaj sekve de tio”.
— Sed kiel mi vidas, vi laboras.
— Jen, jen — mi diris. — Vere. Mi eĉ ne rimarkus, se vi ne atentigus min pri tio.
— Nu, do mi ne ĝenos vin plu. Kion vi verkas ?
— Ho, nenion. Vere malgravan aferon. E… etan teatraĵon. Etan filozofian fakverkon, pri la soleco. Mi volas ekspliki, ke por la laboro oni nepre bezonas solecon, ĉu vi komprenas ?
— He-he-he ! Jen tiuj ĵurnalistoj ! Nu, do mi ne ĝenas vin plu. Ĉu ĝi estos longa ?
— Tute ne !… Nur tute mallonga, eta skribaĵo.
— Nu, do skribu, skribu, vi, verkisto.
— Do… se vi permesas.
— Nature, ke mi permesas. Sed vi scias… tiu multa, multspeca skribado… mi nenion legas jam de post jaroj… Ne estas inde… Tia homa, kia mi estas… kiu travagis jam dufoje la mondon… tio estas kompleta romano… jes, kara sinjoro… tio estas kompleta romano, volu kredi al mi. Se mi rakontus al vi, kiujn aferojn mi travivis, estas certe, ke vi…
— Pardonon, — mi interrompas lin modeste — ĉu la plumknarado ne embarasas vin en la parolo ?
— Tute ne, nur skribu tute trankvile, tio min ne tuŝas. Miaj nervoj, miaj ŝtalaj nervoj eĉ ne rimarkas tiaĵon… He-he-he, juna homo… Ĉar mi certe ne skribos pri la aferoj… jes ja, certe ja ! Tion priskribu foje, he, sinjoro verkisto !
— Ho, tre afable…
Li frapas sur mian ŝultron.
— Vidu, mi povus doni al vi temon kaj pri tiu vi povas certe skribi. Ho, kiajn aferojn mi travivis !… se tiujn priskribus verkisto, la homoj dirus pri ili : nu, dirus la homoj, ja oni nur eltrovis ĉi tion. Tion priskribu iu verkisto ! He ! sinjoro verkisto, ĉi tion priskribu ! Nu ? Kion vi diras pri ĉi tio ?
Li etendas antaŭen sian malsupran lipon, kaj puŝadas supren sian kapon.
— Grandioze ! Ccc ! Ccc ! — mi miregas. Estus vere grandioze ! Kial vi ne skribas foje ?
Li mansvingas malŝate.
— Eh, vi scias… mi ne bezonas tion, mi ne penadas pri tio. Por kio ! ? Por ke la eldonistoj ataku min… kaj cetere mian manon tuj kaptas spasmo. Sed mi donos al vi tian temon, foje, ke se vi skribos ĝin, oni ĝin disŝiros pro scivolo, ke vi povos konstruigi domon per tio… ĉar tian oni ne ankoraŭ skribis… !
— Ho vi tre dankdevigas min — sed vere mi ne kuraĝas forrabi ĝin de vi.
— Eh, mi ne bezonas ĝin. Kion mi faru per ĝi ? Nu, foje mi rakontos al vi, kaj poste tion priskribu, sinjoro verkisto, ke kiel mi venis en Amerikon. He ?
— Tio povas esti terure interesa !
Li ekfrapas mian bruston per pugno.
— Ĉu interesa ? Diru ke : mirakla ! Tion diru !
— De…
— Aŭ tion priskribu, kion mi komencis en Ameriko post kiam mi alvenis. Ke mi ŝovelis neĝon… per ĉi tiuj miaj propraj du manoj… rigardu… ĉu vi kredas ? Per ĉi tiuj du manoj… mi ŝovelis neĝon… jen kion vi priskribu !
Li gestegas antaŭ mia nazo. Strange, mi jam vidis pli belajn manojn ŝoveli neĝon. Mi ne komprenas, kial oni ne povus ŝoveli neĝon per ĉi tiuj ?
— Grandioze — mi diras.
— Grandioze ? tion mi kredas. Se mi rakontos al vi foje, kiel mi ŝovelis la neĝon en New-York… vi ne bezonos plu temon.
Mi vidas min, skribi la sesvoluman romanon pri la neĝŝovelado.
— Nekredeble — mi diras. — Kiaj aferoj okazas al la homo ! — mi diras. — Nanu… — mi diras.
Triumfe li rigardas min.
Tion mi kredas ! — li diras. — He ? Sinjoro verkisto ! He ? Mi scias doni temon, ĉu ne ? Ne estas domaĝe, ke mi alsidiĝis, ĉu ne ? Mi scias, ĉu ne ?
Vi scias ! — mi diras konvinkite kaj mire mi rimarkas, ke li vere donis temon.

Li donas al mi temon. Frigyes Karinthy, Literatura Mondo, januaro 1923, p. 13-14.

Teksto de la monato (Aprilon 2022-an)

La Melankolio de Suzumija Haruhi

Kiam mi ĉesis kredi je Avo Frosto ? Verdire, tia ridinda demando havas nenian signifon por mi. Tamen, se vi demandus, kiam mi ĉesis kredi, ke la maljunulo portanta la ruĝan vestaĵon estas Avo Frosto, do, mi povas konfide diri, „Mi neniam kredis je Avo Frosto.” Mi sciis, ke la Avo Frosto, kiu aperis en mia infanĝardena kristnaska festo estas trompisto, kaj, pensante pri ĝi, ĉiu el miaj samklasanoj havis la saman mienon de nekredemo, vidante, ke nia instruisto ŝajnigis sin Avo Frosto. Kvankam mi neniam vidis, panjon kisi Avon Froston, mi estis jam sufiĉe saĝa suspekti pri la ekzisto de maljunulo, kiu laboras nur dum kristnaska antaŭvespero.

Tamen, mi ankoraŭ ne sciis, ke la eksterteruloj, tempovojaĝantoj, fantomoj, monstroj kaj telepatiuloj en tiuj efik-plenaj desegnofilmoj kun bonuloj kontraŭ malbona organizo ne efektive ekzistas. Ne, atendu, mi verŝajne ja sciis, mi nur ne volis agnoski tion. Profunde en mia koro, mi ankoraŭ volis, ke tiuj eksterteruloj, tempovojaĝantoj, fantomoj, monstroj, telepatiuloj kaj malbonaj organizoj subite aperu. Kompare kun tiu ĉi enuiga, normala vivo mia, la mondo de tiuj pavaj televidaj programoj estis multe pli ekscitaj ; Mi volis ankaŭ loĝi en tiu mondo !

Mi volis esti tiu, kiu savis la fraŭlinon forŝtelitan de eksterteruloj kaj malliberigitan en bovla fortreso. Mi volis esti tiu, kiu uzis sian kuraĝon, inteligenton kaj fidindan laserpafilon por kontraŭbatali krimulojn de la estonteco klopodantajn ŝanĝi historion je sia profito. Mi volis esti el tiuj, kiuj povis forpeli demonojn kaj monstrojn per simpla sorĉaĵo kaj kontraŭbatali mutaciintojn aŭ psikokinezulojn de malbonaj organizoj kaj havi telepatiajn batalojn !

Sed, atendu, trankviliĝu. Se mi vere estus atakita de eksterteruloj aŭ de io alia, kiel mi kontraŭbatalus ilin ? Mi eĉ ne havas iujn ajn specialajn potencojn ! Nu do, kion pri tiu ĉi : iun tagon, mistera nova studento translokiĝos al mia klaso. Sed li reale estos eksterulo aŭ estontulo, kaj havos telepatiajn potencojn. Kiam li ekbatalos kontraŭ malbonuloj, mi nur devos trovi metodon partopreni lian militon. Nur li batalos, kaj mi povos nur esti lia lakea adjunkto. Dio mia, tio ĉi estas bonega, mi estas tiel ruza !

Aŭ, eble, se tio ne funkcias, kio pri tio ĉi : iun tagon, mistera potenco en mi vekiĝos, kvazaŭ psikokineza aŭ metapsikia povo. Mi malkovros, ke multaj personoj en tiu ĉi mondo havas similajn potencojn, kaj, tiam, ia metapsikia societo varbos min. Mi membriĝos al tiu ĉi organizo kaj protektos la mondon kontraŭ malbonaj mutaciintoj.

Bedaŭrinde, realo estas surprize kruela… Neniu translokiĝis al mia klaso. Mi neniam vidis NIFOn. Kiam mi iris al lokoj onidire hantitaj, nenio aperis. Du horoj da intensa fiksrigardado ne movis mian krajonon eĉ unu milimetron, kaj rigardo al la kapo de samklasano ne rivelis liajn pensojn al mi. Mi ne povis ne melankoliĝi pro la normaleco de la fizikaj leĝoj.

Nagaru Tanigawa, Suzumiya Haruhi. Kolektiva traduko (fonto : https ://www.baka-tsuki.org/project/index.php ?title=Suzumiya_Haruhi :Volumo1_Anta %C5 %ADparolo)

Teksto de la monato (Marton 2022-an)

La ulo, kiu ne plu pensas

Pri kio mi pensas, li demandis. Ĉu vi aŭdis lin ? Kiel strangaj tiuj uloj estas ! Kvazaŭ mi scius, pri kio mi pensas. Ĉu mi vere pensis ion ? Ĉu oni devas pensi dum la tuta tempo ? Tio ne ŝajnas al mi prava.
Mi perdis la forton pensi antaŭ multe da tempo. Kiam mi estis juna, fakte. Mi foriris por promeni en la naturo. La naturo estis bela. Mia povo pensi forfalis dum tiu promeno. Kaj nun, mi estas « la ulo, kiu ne pensas ».
Verdire (ver-dire), mi ne estas la sola. Ankaŭ aliaj viroj kaj virinoj, ankaŭ aliaj knaboj kaj knabinoj preferas ne pensi. Ankaŭ multaj universitataj profesoroj neniam pensas. Ili ŝajnas pensi, sed ne pensas vere. Ili agas, kvazaŭ ili pensus. Nur agas kvazaŭ ; ĉu vi komprenas ?
Mi scias. Antaŭ iom da tempo, ankaŭ mi instruis en universitato. Sed mi ne volis forperdi mian forton en absurdan agon, kiel pensi. Estas tro riske. Imagu ! Se mi perdus miajn ideojn ! Mi verŝajne havas ideojn. Mi ne scias tute certe — mi neniam rigardas ilin — sed plej verŝajne ideojn mi havas.
Se jes, miaj ideoj restas trankvilaj en iu anguleto en mi. Mi timas perdi ilin kaj do neniam iras ilin vidi. Fakte, mi ne scias, ĉu ili ekzistas. Verŝajne ili restas solaj en iu anguleto de mi. Solaj kaj trankvilaj. Ili ne timu mian venon. Mi ne riskas veni.
Ĉu vi aŭdis pri Kartezio[1] ? Li estis granda profesoro antaŭ multe da tempo. Li diris : « Mi pensas, do mi estas ». Mi diras malsame : « Mi ne pensas, tamen mi estas. Mi ne pensas, tamen mi ekzistas ». Mi scias, ke mi ekzistas. Pri mia ekzisto mi estas tute certa. « Kiel vi povas tion scii, se vi ne pensas ? » vi eble demandas vin. Nu, karuloj, mi scias, ke mi ekzistas : mi aŭdas. Mi aŭdas, do mi estas. Mi aŭdas, do mi ekzistas.
« Ĉu esti, ĉu ne esti, jen la demando », diris alia grandulo. Nu, por mi, tio ne estas demando. Mi estas, kaj tio estas bela fakto por mi. Eble mi estas stranga, sed mi amas mian ekziston. La fakto, ke mi ekzistas, estas por mi — eble ne por vi ! — bela fakto.
Antaŭ la demando « ĉu esti, ĉu ne esti », mi tute ne timas. Mi respondas simple « esti », kaj restas tute trankvila.
« Mi aŭdas, do mi ekzistas », mi diris. Jes, mi aŭdas. Mi aŭdas tre bone. Mi havas tre bonan aŭdpovon. Fakte, mi aŭdis vin diri ion ne tre belan pri mi. Haha ! Vi pensis, ke mi ne aŭdas, ĉu ne ? Sed mi aŭdas plej bone. Vi povas diri ion tre malforte, kvazaŭ vi tute perdus la forton paroli. Tamen mi aŭdas vin. Mia aŭdo estas tre bona. Tro bona, eble. Ofte okazas, ke mi aŭdas aferojn, kiujn mi devus ne aŭdi. Jes, mi aŭdas vere tre bone.
Same pri mia vidpovo : mi ankaŭ vidas tre bone. Nur mia penspovo ne estas bona kiel miaj aŭdo kaj vido. Mi malamas pensi. Mi ne havas la tempon pensi. Mi havas tempon por neseriozaj aferoj, ne havas tempon por seriozaj, ĉu vi komprenas ?
Se mi metas mian forton en tiun laboron — pensi estas labori, ĉu ne ? — mi perdas ĝin. Mi tute ne deziras perdi mian forton.
Estas bone esti forta[2].
Verdire, ŝajni forta estas ankoraŭ pli bone, en la nuna mondo, ŝajnas al mi. Plej ofte gravas la aspekto. Se vi ŝajnas forta, oni timas vin, kvazaŭ vi estus forta. Se vi estas forta, sed ŝajnas malforta, oni ne konsideras vin serioze. Nur se la aliaj vidas, ke, kun via malforta aspekto, vi tamen estas vere forta, nur tiam ili konsideras vin serioze.
Ĉu vi aŭdis min ? Mi diris, ke mia forto estas grava por mi. Mi do ne volas perdi ĝin, kaj mi do malkonsentas pensi. La aliaj pensu pri tiel gravaj demandoj kiel « ĉu esti, ĉu ne esti », « ĉu mi pensas, kaj do ekzistas ? ĉu mi ne pensas, kaj do ne ekzistas ? ». Ne mi. Mi ne deziras diskuti pri tiuj demandoj. Mi povas observi min multatempe, mi neniam vidas deziron pripensi pri la demando de mia ekzisto. Sed mi bone komprenas, ke vi eble havas aliajn dezirojn. Eble vi deziras pridiskuti la demandon, ĉu vi ekzistas.
Diskutu ĝin do, sed ne kun mi.
Pensu vi, se vi volas. Pensu, fakte, kion vi volas. Ne gravas al mi, ĉu vi pensas, ĉu vi ne pensas, ĉu vi pensas prave, ĉu vi pensas malprave. Tute ne gravas al mi. Viaj pensoj povas fali unu post la alia sur la tablon, vi povas meti ilin en vian tason da kafo, vi povas kaŝi ilin en sukerujon, tute ne gravas al mi. Se viaj pensoj faras grandan bruon dum-fale, ne gravas al mi. Se ili ne falas sur la tablon, kaj bruon tute ne faras, kaj restas trankvile en via poŝo, same ne gravas al mi. Nur unu peton mi havas : permesu al mi ne pensi. Kaj post tiu deklaro, permesu, ke mi salutu vin. Bonan tagon ! Ne pensu tro ! Kaj la forto restu kun vi !

Claude Piron, Lasu min paroli plu !

Notoj :
1. Kartezio = Descartes.
2. En Esperanto, oni diras : estas —e —i, —i estas —e, estas —e, ke … Same kiel oni diras : natura ago, sed nature agi, same oni diras la ago estas natura, sed agi estas nature

Teksto de la monato (Februaron 2022-an)

Norda Vento kaj Suno

Norda Vento kaj Suno

Norda vento kaj suno senĉese disputadas, kiu havas pli grandan forton. Ili interkonsentas : kiu povos fari pasanton demeti sian veston memvole, tiu estos la venkanto. En la komenco, la vento forte blovas, kaj la pasanto firme volvas siajn vestojn. Vidinte tion, li ekblovas pli violente ol antaŭe. La pasanto tremas de malvarmo kaj surmetas pli da vestoj. Laca pro blovado, la vento ne povas ne cedi al la suno. Komence tiu disverŝas mildajn sunradiojn sur la pasanton, kaj li demetas aldonajn vestojn. Poste, li ĵetas intensan sunlumon sur la teron, kaj la pasanto ekŝvitas. Kaj iom post iom li ne plu povas elteni. Li eĉ senvestigas sin ĝis la haŭto kaj saltas en riveron por sin bani.
“Persvado plejofte efikas pli ol perfortigo.”

Niĉinoj, Fabloj de Ezopo (I), (2007). Fonto : http ://www.elerno.cn/elibro/fablojdeezopo(1).pdf

 

VENTO KAJ SUNO

La vento kaj la suno vetis,
kiu el ili estas la pli forta,
kaj kiel provon, ili metis
depreni de migrulo mantelporta
la vestojn. Nu, la vento provis
l’ unua : Ĝi kolektis sian spiron,
ekstreĉis sian pulmon, blovis,
blovegis laŭ la tuta pov’ la viron,
sed ju pli furioze ĝi diboĉis,
la vestojn tiu des pli firme kroĉis,
eĉ plejdon ligis ŝultre.
La vento nun rezignis, senrezulte.

La suno sekvis. Ĝi trankvile
eklumis, disverŝante varman helon,
jam lumis tiel varmobrile,
ke la migrulo plejdon kaj mantelon
demetis. Tiam ĝi ekardis.
La homo disbutonus sian jakon,
sed ankaŭ nun tro varme fartis,
abunde ŝvitis, sentis veran bakon,
plu ne eltenis ; jakon, pantalonon
deĵetis, eĉ ĉemizon kaj kalsonon,
kaj plonĝis, tute nuda,
por bani sin, al la river’ apuda.

Kalman Kalocsay, Ezopa saĝo, (1956). Fonto : http ://www.elerno.cn/elibro/ezopasagho.htm

 

Vento kaj Suno
—laŭ ĉinesko Haoshijin*

            1.
Suno kaj vento
kun decido vetis,
kiu fortas eĉ pli,
kaj celon metis
al senvestig’ de homo.
L’ unua pretis
vento : sian spiron
ĝi jen kunĵetis.


            2.
Ĝi blovis forte
laŭ la tuta povo
senvestigi homon,
sed ju pli l’ blovo
freneza, des pli kroĉis
per firma movo
li la vestojn volve
per plejd-enŝovo.


            3.
Rezigni vento
devis kontraŭvole
pro la malsukceso.
Suno venis ole.
Eklumis ĝi trankvile
disverŝis mole
helon dekomence
kaj jen frivole

*Haoshijin : unu el ĉinaj fiksformaj poemoj el du strofoj po 4 versoj de 56,65 / 75,65 silaboj, la ŭ rimaranĝo xa,xa / xa,xa (x = senrima)

Vejdo, Ezopa saĝo (Ĉineske), (2007). Fonto : http ://www.elerno.cn/elibro/EzopaSagxo %20(cxineske).pdf

 

Teksto de la monato (Januaron 2022-an)

Ĉe samovaro

Ĉe malnova samovaro
sidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo zume bolas
la amikoj ekparolas :

“Havi landon en libero,
tamen migri tra la tero,
iri vojon, sed sencelan…
Ĉu vi konas pli kruelan ? ”

La hungaro ne respondas,
liaj pensoj ĝeme ondas,
viŝas larmon retenitan :
“Havi landon, sed perditan…”

Ĉe malnova samovaro
sidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo bolas zume
ili ploras, ploras kune.

Julio Baghy (1926)

Teksto de la monato (Decembron 2021-an)

Eterna

Antaŭ multaj jaroj, kiam mi estis tre juna, mi hazarde malkovris, ke mi kapablas transformiĝi en ion ajn. Unue mi iĝis hundo, ĉar la vivo de mia dorlotbesto ŝajnis al mi tre agrabla. Tamen, kiam post nur deko da jaroj mi komencis kadukiĝi, mi decidis ŝanĝiĝi en pli longvivan beston : testudon. Mia enkarapaca vivo longe daŭris, sed ankaŭ ĝi, finfine, komencis estingiĝi, do mi decidis fariĝi sekvojo. Mi pace arbis dum jarcentoj, sed mi finfine eksentis miajn branĉojn kraki ekrompiĝe. Kiel trompi la morton ?

Finfine mi decidis transformiĝi en ĉi tiujn vortojn, kiujn vi nun legas. Nun, mi estas eterna.

Jorge Rafael Nogueras

Fonto : https ://bulteno.esperanto-usa.org/a/2021/05/mikronovelo/

Teksto de la monato (Septembron 2021-an)

Sur nur strato *)

    « Bonan tagon, S-ro Gemego, kiel vi fartas  ? »
    « Ne tre bone, mi dankas. »
    « Kion vi havas, do  ? »
    « Ha  ! Jen ĝuste la malagrablaĵo, mi havas nenion. »
    « Cu vi estas senlabora  ? »
    « Bedaŭrinde, jes. »
    « Kion vi faras, do  ? »
    « Nu, mi ekskursadas kun mia fianĉino. Kion alian oni povas fari tiukaze  ? »
    « Kompreneble. Kion vi atendas  ? »
    « Supozeble ŝi akuŝos en Marto venonta. »
    « Kaj la parencoj  ? »
    « Tre malbone, S-ro Litcimo, la avo mortis. »
    « Mi kompatas. Kiel li malsaniĝis  ? »
    « Li ne malsaniĝis. Li surmarŝis sur banan-ŝelon kaj frakasis al si la kranion, ankaŭ la okulvitrojn de la onklino, kiujn li ŝtelis. »
    « Kompreneble iu damninda burĝo tien metis ĝin. »
    « Kion  ? »
    « La banan-ŝelon. »
    « Kompreneble. Kiu alia manĝas bananojn  ? »
    « Kaj la patro  ? »
    « Bedaŭrinde li neniam sukcesas perlabori. »
    « Kompatindulo  ! Tamen li ŝajnas al mi kapabla kaj vigla. »
    « Guste. Sed bedaŭrinde li persistas vendi muŝkaptilojn en la vintro kaj glitkurilojn en Ia somero. »
    « Kiel domaĝe  ! Oni devus klarigi al li, ke vendante glitkurilojn en la vintro kaj muskaptilojn en la somero, eble li povus riĉiĝi. »
    « Guste tion li ne deziras, li abomenas la kapitalismon. »
« Kompreneble. De kiam li tiel persistadis ? »
    « De post la militego. Li estis puriganta sur iu strato, kiam oni sciigis, ke malamikaj flugmaŝinoj faligas bombojn en apudan kvartalon, de tiam… »
    « Kompreneble ; kaj la onklo ? »
    « Ankaŭ li ne laboras. »
    « Cu oni eksigis lin ? »
    « Ne ĝuste. Li ankoraŭ ne sukcesis sin komencigi. »
    « Kial ? »
    « Estas malfacile klarigeble. Li diras, ke ĉiufoje kiam Ii tion pripensas, li kvazaŭ ekmalsaniĝas. »
    « Tre bedaŭrinde ! Kaj pri via bopatro ? »
    « Terure. S-ro Litcimo, vi scias, kiel li kutimis pasie serĉi manĝeblajn fungojn en la arbaroj… »
    « Mi ja memoras pri tio. »
    « Nu, iutage li erare intermiksis kelkajn nemanĝeblajn kaj… la enterigo okazis lastlunde. »
    « Kiel domaĝe ! Kaj kiel fartas via frato kaj lia edzino kaj la infaneto ? »
    « Bedaŭrinde la infaneton oni lasis fali el fenestro. »
    « Kiel tio okazis ? »
    « Nu, la patro tro trinkas kaj la patrino estas tro aldonita al kokaino. »
    « Kiel domaĝe ! »
    « Jes, sed kion alian fari kiam oni estas senmonaj ? »
    « Kompreneble. Kaj kiel fartas via kuzo, la brikmetisto ? »
    « Li havis teruran sorton, S-ro Litcimo, li enfalis malmodernan necesejon. »
    « Sed via alia kuzo, la kelnero, kiam lastfoje mi renkontis lin, li ŝajnis prospera. »
    « Malbonŝance li estas en malliberejo. »
    « Tio estas la sola rimedo, per kiu oni certiĝas pri manĝaĵoj nuntempe. »
    « Sed li tre malaprobas la tieajn filmojn, S-ro Litcimo ! »
    « Kia rafinita krueleco ! Estas skandalo ! — Nu, ĝis la revido, S-ro Gemego. »
    « Pli bone diri “ Adiaŭ ”. »
« Kial ? Ĉu vi estas elmigronta ? »
    « Ne. Nur mi emas min mortigi, mi pensas, ke oni devas iel gajigi la venontan ĉapitron. Kiun metodon vi rekomendas ? »
    « Nu, ŝajnas al mi rekomendinda la lumgaso, ĝi estas malkara, kaj sendolora kaj ĝenerale oportuna, cetere tre laŭmoda nuntempe. »
    « Nu, tiukaze mi devos elekti iun alian rimedon. »
    « Kial ? »
    « Tiu estus tro etburĝa. »
    « Efektive. Mi ne pripensis pri tio. Nu, feliĉan memmortigon ! »
    « Elkoran dankon ! Bonan tagon. S-ro Litcimo. Se iam mi povos helpi vin pri memmortigo, fidu al mi. »
(lli disiĝas.)

V. V. (Bornea pirato).

 

*) Komparu ankaŭ la romanon «Tur-Strato 4 », kiu pritraktas la saman temon.

Verkado de la Monato

PRAKTIKA EKZERCO

Anstataŭ serĉi rimojn en rim-vortaro, kiun cetere la poetoj nur malofte havas ĉemane en la momento de Inspiro, estas pli saĝe elekti elementon el la kontraŭknala kategorio. Tiel, havante la unuan parton, ekzemple « kisa buŝo », oni tuj, kaj aŭtomate, havas la respondan rimon « bisa kuŝo »  kaj samtempe tem-ideojn !
Mi lasas al la afabla leganto la plezuron mebli mem per konvenaj vortoj la ĉi-suban skemon :

(Titolo laŭ libera elekto)

……………………………………………….. ĉasta larmo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. bela festo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. tamen kubo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. minacanta
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. centra velo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. lava rito
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. ĝia tremo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. pola mastro
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. ama fakto
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. sub tegmento
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. paca lulo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. venis poste
kaj tiel plu…

(… Kun siaspeca spico, Raymond Schwartz. p 61)

Jules Verne kaj Esperanto en Nantes

JULES VERNE KAJ ESPERANTO EN NANTES

La esperanto grupo en Nantes organizis gravan eventon pri la temo “Jules Verne kaj Esperanto” kunlabore kun la urba biblioteko. Bela montrofenestro por la internacia lingvo.

Multaj al vi certe iam legis romanon de Jules Verne, franca verkisto, naskita en Nantes (1828 – 1905). Ĉu vi scias, ke li estis tre favora al Esperanto ? Tiu tutmonde fama verkisto vojaĝigis nin tra la tempo kaj la spaco pere de siaj aventurromanoj : La infanoj de Kapitano Grant, ĉirkaŭ la mondo dum 80 tagoj, Michel Strogoff, De la tero al la luno, 20 000 leŭgoj sub la maroj… se oni citas nur la plej konatajn.

Kiam Jules Verne konatiĝis kun esperanto, li tuj komprenis ties gravecon. Li estiĝis honora Prezidanto de la esperanto grupo en Amiens, la urbo kie li tiam loĝis, kaj promesis verki romanon por elstarigi la meritojn de esperanto. En sia letero al Carlo Bourlet la 16 an de februaro 1904, L.L. Zamenhof mencias la faman verkiston kiel subtenanto de esperanto. Jules Verne ekredaktis la romanon “Esplorvojaĝo”, en kiu Esperanto ludos elstaran rolon kiel lingvo parolata en Afriko. Eltiraĵo : « Vojaĝu en Ameriko, en Afriko, en Oceanio, kaj vi trovos ĉie esperantistojn kiuj komprenos vin kiam vi parolos esperante. Esperanto estas la plej sekura, la plej rapida vojo al civilizo ! »

Tamen la morto1 malebligis Jules Verne finredakti la libron, kiu poste estis daŭrigata de lia filo, Michel. Bedaŭrinde Michel resumis la originalajn ĉapitrojn forigante ĉiujn aludojn al esperanto, por redakti “la rimarkinda aventuro de la komisio Barsac”.

Estiĝinte prezidanto de la Esperanta Kulturcentro de Nantes, mi komencis dialogi kun Jules Verne, pensante ke li certe feliĉus scii ke esperanto daŭre ekzistas en lia naskiĝurbo. Mi rakontis al li, ke mi legis “ĉirkaŭ la mondo dum 80 tagoj” en la esperanta versio, kaj ke mi mem vojaĝis ĉirkaŭ la planedo ne dum okdek tagoj sed dum ok jaroj. Li ĝojis pri tio, ĉefe kiam li eksciis ke esperanto estis ege utila al mi por kontaktiĝi kun homoj de la tuta mondo ; do lia “Esplorvojaĝo” ne estis tiom utopia ! Tiam li kuraĝigis min efektivigi mian ideon pri organizado de evento en Nantes pri lia nomo ligita al esperanto.

Kuraĝigita de tiu apogo, mi traktis kun la urba biblioteko kaj la muzeo Jules Verne, por ke esperanto havu gravan lokon en la estonta eventaro : “Rigardoj al la mondo – enkonduko al geopolitikaj perspektivoj en “Eksterordinaraj vojaĝoj” 2. Tiel de la 19 de majo ĝis la 20 de junio 2021, la evento riĉiĝis per “Fokuso pri la internacia lingvo esperanto”, aspekto bele elmontrita en la oficiala komunikado :

– Ekspozicio en la muzeo Jules Verne de informpaneloj kaj de libroj reliefigantaj la originalan kaj tradukitan esperantan literaturon ;
– Prelego “Jules Verne kaj esperanto” brile prezentata de Istvan Ertl, tradukisto de pluraj romanoj de Jules Verne en la hungaran lingvon ;
– Aŭdvida prelego “Ok jaroj ĉirkaŭ la mondo” pri mia vojaĝo kun mia edzino, Maryvonne, laborante kaj loĝante kun familioj. Unu sekvenco temas pri esperanto kaj ties praktika uzo kiel lingva pasporto por kontaktiĝi kun homoj de ĉia kulturo en la kvin kontinentoj.

Post tiuj eventoj mi reekis mian dialogon kun Jules Verne por raporti pri la okazaĵoj. Li ĝojis ke la lingvo, kies potentialecojn li antaŭvidis, ĝuis belan rekonon en grava kultura institucio de lia naskiĝurbo.

Bruno Robineau

Aŭtoro de “Huit ans autour du monde” kaj “Ok jaroj ĉirkaŭ la mondo”
www.voyage-tourdumonde.com
brobineau@orange.fr

1 Eble la tiamaj eventoj incitis Jules Verne momente ĉesigi la verkadon ; li situis la romanon en Kongo kaj tiam la ĵurnaloj raportis pri gravaj kruelaĵoj far la Eŭropanoj kontraŭ la loka loĝantaro

2 Eksterordinaraj vojaĝoj : kolekto kuniganta la plimulton de la romanoj kaj noveloj de Jules Verne


Photo de Jules Verne
Jules Verne, ĉirkaŭ 1895. Sur la skribotablo, oni povas vidi la gazeto de la Esperantista grupo, de kiu Jules Verne estis la honora prezidanto.