Ĉiuj afiŝoj de Okazos

Verkado de la Monato

PRAKTIKA EKZERCO

Anstataŭ serĉi rimojn en rim-vortaro, kiun cetere la poetoj nur malofte havas ĉemane en la momento de Inspiro, estas pli saĝe elekti elementon el la kontraŭknala kategorio. Tiel, havante la unuan parton, ekzemple « kisa buŝo », oni tuj, kaj aŭtomate, havas la respondan rimon « bisa kuŝo »  kaj samtempe tem-ideojn !
Mi lasas al la afabla leganto la plezuron mebli mem per konvenaj vortoj la ĉi-suban skemon :

(Titolo laŭ libera elekto)

……………………………………………….. ĉasta larmo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. bela festo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. tamen kubo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. minacanta
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. centra velo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. lava rito
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. ĝia tremo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. pola mastro
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. ama fakto
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. sub tegmento
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. paca lulo
……………………………………………….. ……    ……
……………………………………………….. venis poste
kaj tiel plu…

(… Kun siaspeca spico, Raymond Schwartz. p 61)

Jules Verne kaj Esperanto en Nantes

JULES VERNE KAJ ESPERANTO EN NANTES

La esperanto grupo en Nantes organizis gravan eventon pri la temo “Jules Verne kaj Esperanto” kunlabore kun la urba biblioteko. Bela montrofenestro por la internacia lingvo.

Multaj al vi certe iam legis romanon de Jules Verne, franca verkisto, naskita en Nantes (1828 – 1905). Ĉu vi scias, ke li estis tre favora al Esperanto ? Tiu tutmonde fama verkisto vojaĝigis nin tra la tempo kaj la spaco pere de siaj aventurromanoj : La infanoj de Kapitano Grant, ĉirkaŭ la mondo dum 80 tagoj, Michel Strogoff, De la tero al la luno, 20 000 leŭgoj sub la maroj… se oni citas nur la plej konatajn.

Kiam Jules Verne konatiĝis kun esperanto, li tuj komprenis ties gravecon. Li estiĝis honora Prezidanto de la esperanto grupo en Amiens, la urbo kie li tiam loĝis, kaj promesis verki romanon por elstarigi la meritojn de esperanto. En sia letero al Carlo Bourlet la 16 an de februaro 1904, L.L. Zamenhof mencias la faman verkiston kiel subtenanto de esperanto. Jules Verne ekredaktis la romanon “Esplorvojaĝo”, en kiu Esperanto ludos elstaran rolon kiel lingvo parolata en Afriko. Eltiraĵo : « Vojaĝu en Ameriko, en Afriko, en Oceanio, kaj vi trovos ĉie esperantistojn kiuj komprenos vin kiam vi parolos esperante. Esperanto estas la plej sekura, la plej rapida vojo al civilizo ! »

Tamen la morto1 malebligis Jules Verne finredakti la libron, kiu poste estis daŭrigata de lia filo, Michel. Bedaŭrinde Michel resumis la originalajn ĉapitrojn forigante ĉiujn aludojn al esperanto, por redakti “la rimarkinda aventuro de la komisio Barsac”.

Estiĝinte prezidanto de la Esperanta Kulturcentro de Nantes, mi komencis dialogi kun Jules Verne, pensante ke li certe feliĉus scii ke esperanto daŭre ekzistas en lia naskiĝurbo. Mi rakontis al li, ke mi legis “ĉirkaŭ la mondo dum 80 tagoj” en la esperanta versio, kaj ke mi mem vojaĝis ĉirkaŭ la planedo ne dum okdek tagoj sed dum ok jaroj. Li ĝojis pri tio, ĉefe kiam li eksciis ke esperanto estis ege utila al mi por kontaktiĝi kun homoj de la tuta mondo ; do lia “Esplorvojaĝo” ne estis tiom utopia ! Tiam li kuraĝigis min efektivigi mian ideon pri organizado de evento en Nantes pri lia nomo ligita al esperanto.

Kuraĝigita de tiu apogo, mi traktis kun la urba biblioteko kaj la muzeo Jules Verne, por ke esperanto havu gravan lokon en la estonta eventaro : “Rigardoj al la mondo – enkonduko al geopolitikaj perspektivoj en “Eksterordinaraj vojaĝoj” 2. Tiel de la 19 de majo ĝis la 20 de junio 2021, la evento riĉiĝis per “Fokuso pri la internacia lingvo esperanto”, aspekto bele elmontrita en la oficiala komunikado :

– Ekspozicio en la muzeo Jules Verne de informpaneloj kaj de libroj reliefigantaj la originalan kaj tradukitan esperantan literaturon ;
– Prelego “Jules Verne kaj esperanto” brile prezentata de Istvan Ertl, tradukisto de pluraj romanoj de Jules Verne en la hungaran lingvon ;
– Aŭdvida prelego “Ok jaroj ĉirkaŭ la mondo” pri mia vojaĝo kun mia edzino, Maryvonne, laborante kaj loĝante kun familioj. Unu sekvenco temas pri esperanto kaj ties praktika uzo kiel lingva pasporto por kontaktiĝi kun homoj de ĉia kulturo en la kvin kontinentoj.

Post tiuj eventoj mi reekis mian dialogon kun Jules Verne por raporti pri la okazaĵoj. Li ĝojis ke la lingvo, kies potentialecojn li antaŭvidis, ĝuis belan rekonon en grava kultura institucio de lia naskiĝurbo.

Bruno Robineau

Aŭtoro de “Huit ans autour du monde” kaj “Ok jaroj ĉirkaŭ la mondo”
www.voyage-tourdumonde.com
brobineau@orange.fr

1 Eble la tiamaj eventoj incitis Jules Verne momente ĉesigi la verkadon ; li situis la romanon en Kongo kaj tiam la ĵurnaloj raportis pri gravaj kruelaĵoj far la Eŭropanoj kontraŭ la loka loĝantaro

2 Eksterordinaraj vojaĝoj : kolekto kuniganta la plimulton de la romanoj kaj noveloj de Jules Verne


Photo de Jules Verne
Jules Verne, ĉirkaŭ 1895. Sur la skribotablo, oni povas vidi la gazeto de la Esperantista grupo, de kiu Jules Verne estis la honora prezidanto.

Teksto de la monato (Aŭgusto 2021-an)

BONE KAJ MALBONE
(Rusa popolrakonto.)

Sinjoro renkontis en la vojiro vilaĝanon. « Vilaĝano, de kie vi estas ? — De malproksime, sinjoro. — De kie nome ? — De vilaĝo apud Rostov. — Ĉu ĝi estas granda ? — Mi ĝin ne mezuris. — Kion vi faris tie ? — La pasintan jaron mi tie aĉetis sakon da pizoj. —
Bona afero ! — Bona, sed ne tre ! — Kial ? — Mi ebriiĝis kaj disŝutis mian aĉetaĵon. —
Malbona afero ! — Malbona, sed ne tre ! — Kial ? — Mi disŝutis unu sakon kaj rekolektis
unu kaj kvaronon. — Bona afero ! — Bona, sed ne tre ! — Kial ? — Mi semis la pizojn, sed la rikolto estis malriĉa. — Malbona afero ! — Malbona, sed ne tre ! — Kial ? — Da
pizoj mi ricevis malmulte, sed da pizŝeloj mi akiris multe. — Bona afero ! —
Bona, sed ne tre ! — Kial ? — La porko de nia popo venis en la pizplantejon kaj difektis ĝin.
— Malbona afero ! — Malbona, sed ne tre ! — Kial ? — Mi mortigis la porkon kaj el ĝi ricevis bonan porkaĵon. — Bona afero ! — Bona, sed ne tre ! — Kial ? — La hundoj de l’ popo kutimis ŝteli mian porkaĵon. — Malbona afero ! — Malbona, sed ne tre ! — Kial ? — Mi mortigis la hundojn kaj faris el ilia felo pelton por mia virino. — Bona afero ! — Bona, sed ne tre ! — Kial ? — Mia virino pasis antaŭ la domo de l’ popo, li rekonis la felon kaj forprenis
la pelton. — Malbona afero ! — Malbona, sed ne tre ! — Kial ? — Mi portis plendon al la tribunalo, kaj la popo estis kondamnita redoni la pelton. — Bona afero ! — Bona, sed ne tre ! — Kial ? — Por gajni l’ aferon, mi estis devigata doni al la juĝisto mian bovinon ! »

El la lingvo rusa trad. A. Kofman.

Teksto de la monato (Julion 2021-an)

Elfalantaj maljunulinoj

    Unu maljunulino pro troa scivolemo eliĝis el fenestro, falis kaj disbatiĝis.
    El fenestro alŝoviĝis alia maljunulino kaj komencis rigardadi malsupren, al la disbatiĝinta, sed pro troa scivolemo ankaŭ ŝi eliĝis el la fenestro, falis kaj disbatiĝis.
    Poste el la fenestro elfalis alia maljunulino, poste la kvara, poste la kvina.
    Kiam elfalis la sesa maljunulino, mi tediĝis rigardi ilin, kaj ekiris al Malcevskij-bazaro, kie onidire al unu blindulo oni donacis trikitan ŝalon.

Optika trompo

    Semjon Semjonoviĉ, surmetinte okulvitrojn, rigardas al pino kaj vidas : sur la pino sidas viro kaj montras al li la pugnon.
    Semjon Semjonoviĉ, demetinte la okulvitrojn, rigardas al la pino kaj vidas, ke sur la pino neniu sidas.
    Semjon Semjonoviĉ, surmetinte la okulvitrojn, rigardas al la pino kaj denove vidas, ke sur la pino sidas la viro kaj montras al li la pugnon.
    Semjon Semjonoviĉ, formetinte la okulvitrojn, denove vidas, ke sur la pino sidas neniu.
    Semjon Semjonoviĉ, denove surmetinte la okulvitrojn, rigardas la pinon kaj denove vidas, ke sur la pino sidas la viro kaj montras al li la pugnon.
    Semjon Semjonoviĉ ne deziras kredi je tiu ĉi fenomeno kaj konsideras tiun ĉi fenomenon optika trompo.

La helblua kajero N10

    Vivis unu rufulo, kiu ne havis okulojn kaj orelojn. Li ne havis ankaŭ harojn, do oni nomis lin la rufulo neserioze.
    Paroli li ankaŭ ne povis, ĉar li ne havis buŝon. Ankaŭ nazon li ne havis.
    Li ne havis eĉ brakojn kaj krurojn. Ankaŭ ventron li ne havis, kaj dorson li ne havis, kaj vertebraron li ne havis, kaj neniujn intestojn li havis. Nenion li havis !
    Do ne eblas kompreni pri kiu temas.
    Prefere ni ne parolu pri li.

1937

Kion oni vendas nun en vendejoj

    Koratigin venis al Tikakajev kaj ne trovis lin hejme.
    Ja Tikakajev tiutempe estis en vendejo kaj aĉetadis tie sukeron, viandon kaj kukumojn.
    Koratigin umis iomete antaŭ la pordo de Tikakajev kaj decidis jam skribi noton, kiam subite li rigardis, iris Tikakajev mem kaj portis en la manoj laktolan sakon.
    Koratigin ekvidis Tikakajev-on kaj kriis al li :
    — Mi jam tutan horon vin atendas !
    — Malvero, — diris Tikakajev, — mi nur antaŭ dudek kvin minutoj forlasis la hejmon.
    — Nu, tion mi ne scias, — diris Koratigin, — sed mi jam tutan horon estas ĉi tie.
    — Ne mensogu ! — diris Tikakajev. — Estas hontinde mensogi !
    — Estimata sinjoro ! — diris Koratigin, — Bonvolu elekti viajn esprimojn.
    — Mi opinias… — komencis jam Tikakajev, sed lin interrompis Koratigin.
    — Se vi opinias… — diris li, sed tiam Koratigin-on interrompis Tikakajev kaj diris :
    — Jen kia vi mem estas !
    Tiuj vortoj tiom frenezigis Koratigin-on, ke li premis per fingro unu nazotruon, kaj el la alia blovpurigis la nazon direkte al Tikakajev.
    Tiam Tikakajev elprenis el la sako la plej grandan kukumon kaj batis per ĝi Koratigin-on ĉe la kapo.
    Koratigin kaptis per la manoj la kapon, falis kaj mortis.
    Je kiaj grandaj kukumoj vendiĝas nun en vendejoj !

Daniil Ivanoviĉ Ĥarms

Tradukis el la rusa Stanislavo Belov

Fonto : Beletra Almanako n°39 (Oktobron 2020an)

 

Teksto de la monato (Junion 2021-an)

La soldato de Marsala
(pacisma kanto)

Svarme pli ol mil, sturma misio
El Italio kaj aliloke
Kun Garibaldi, tra Sicilio
Plu almarŝadis ni tirajlore :
Kiam mi sola sur l’ ebenaĵo
Blanka figuro fronte aŭdacis
Apenaŭ dudekjara soldato ;
Reĝa blazono lia minacis.
Sian fusilon celis malice,
Tion li rajtis ; propran mi trafis,
Li kvarpaŝis, mi same laŭvice,
Li mise celis, mi celen pafis.

Abomenata estu milito
Kiu nin puŝas tiel konduti ;
Mi de Marsala, rekte de l’ vito
Glason da vino emus forgluti.

Li renverse turniĝis disfala.
Min diable li kial mispafis ?
Kompatinda ! Li estis mortpala ;
Mi sukure, impete alpaŝis.
Nu ! Ne venkon mi glore elkantis,
Sed mi pite almozis pardonon.
Li soifis, mian akvon frandis,
El l’ botelo avidis duonon.
Mi lin sidigis dorson ĉe trunko
Kaj viŝis lian frunton senŝvita :
“Jam marmore aspektas ĉi frunto
Espereble nur estas vundita … !”

Abomenata estu milito
Kiu nin puŝas tiel konduti ;
Mi de Marsala, rekte de l’ vito
Glason da vino emus forgluti.

Lian vundon mi volis bandaĝi,
Levis roverson de l’uniformo ;
Sed la kuglo sen zorgo domaĝi,
De la flanko migradis al l’ koro.
El poŝ’ ĉemiza, sanga tolaĵo,
Bildo kolora, poze konvena
De maljunulin’, linda vizaĝo
Kiu ridetis, milde serena.
Nur Dio scias kiel mi vivis,
Sed mi ĝis morto vidos eterne,
Tiun junulon kiu senmovis
Kaj bonulinon plori ĉagrene.

Estu milito abomenata
Kiu nin puŝas tiel konduti ;
Ja okazis en Marsala.
La mian glason oni forportu !

Gustave Nadaud

Teksto de la monato (Majon 2021-an)

Ellaborado de produktaĵoj

    Mia patrino ne estis kapabla solvi problemon sen unue ĝin dramigi. Same kiel matematikisto ne komprenas la realecon ĝis li formulas ĝin en ekvacion, ŝi ne komprenis hejman malfacilaĵon se ŝi ne transformis ĝin en katastrofon. Ni homaj estaĵoj estas strangaj ; ni bezonas prilabori krudan materion — ĉu terpomojn ĉu hidrargon — antaŭ ol fine ĝin uzadi. Ekzemple ne indas la oro, ĝis ni transformas ĝin en kolĉenon. Ni povus profiti ĝin tian kia ĝi troviĝas en la naturo. Sed ni bezonas ĝin ekstrakti el la malmola grundo, ĝin fandi, ĝin muldi kaj ĝin vendi. Tiam ni diras : « Nekredeble bela estas oro.»

    La transformo de la sardinoj en sardelojn estas la pozitiva varianto de tiu inklino. La materio per kiu mia patrino konstruis siajn dramojn, estis la malgravaj malfacilaĵoj el la hejma ĉiutago. Okazis ke la botelego de gaso malplenis iun lundon, kaj ke la kamiono ne liveris ĝis la mardo. Unuavide, tio estis neniel tragika, des malpli ke al la infanoj plaĉis kruda manĝo. Cetere tio valoris ĉar rompiĝis la rutino. Sed ŝi nervoziĝis kaj iris ien-tien hurlante kriojn kiuj hirtigis niajn harojn. Se mia patro provis ŝin trankviligi, ŝi riproĉis al li ke li ne sufiĉe okupiĝis pri tiaj aferoj, kaj asertis ke ŝi estas la sklavo de ni ĉiuj, kaj ni rigardis ŝin tremante.

    Post horduono dum kiu ni restis sen gaso, mia patro, senespera pro la riproĉoj kaj la krioj de mia patrino, komencis klak-fermi la pordojn aŭ minacis ke li saltos de la balkono. Mia fratineto, timigita pro la spektaklo, ekploris, kaj la najbaroj minacis alvoki la municipan policon se ne ĉesos la kriado. Ĝuste en tiu momento, kiam la etoso estis eksplodonta kun ĉiuj ni inkluzive, mia patrino trairis la straton revenante, triumfe ridetante, kun botelego kiun pruntedonis al ŝi ŝia fratino loĝanta en la aliflanka domo. Ne malofte ŝi riproĉis al mia patro ke li pensis pri memmortigo pro tia stultaĵo. « Mankas klapo en via kapo », ŝi diris al li, dum ŝi enbrake prenis mian fratineton por ke ŝi ne plu ploru. Mi aliris la straton diskrete, kun la intenco konverti tion okazintan en prilaboritan produkton, kaj por vidi ĉu tiel mi sukcesos kompreni ĝin. Sed nun mi daŭre ne komprenas. Fine, verki estas nenio krom preni la krudan materion de la realeco, kaj ĝin konverti en literaturon por estigi ĝin pli digestebla.

Juan José Millás (2008) en la hispana
el « Los objetos nos llaman »

Teksto de la monato (Aprilon 2021-an)

Esperanto kaj Nudismo

    Sub tiu ĉi titolo Ia nudista societo « VIVRE » aranĝis antaŭ nelonge publikan debaton. Unuavide la kuniĝo de tiuj ĉi du vortoj ŝajnis al mi stranga kaj la temo min inspiris dum pluraj tagoj. Mi pripensadis, kiuj povas esti la komunaj aŭ la kontrastaj punktoj inter la du movadoj. La rezultato de mia cerbumado estas proksimume la jena :

Ĉiuj Esperantistoj estas egalaj en la neŭtrala lingvo ; nur naturaj talentoj povas krei malegalecon. Ĉiuj homoj estas egalaj en la nudeco ; nur naturaj avantaĝoj povas krei malegalecon.
Esperanto superas la latinan lingvon laŭ diversaj vidpunktoj, sed ĉefe, ĉar en Esperanto oni povas diri : «Mi metas mian naztukon en la poŝon de mia
pantalono.»
Nudisto ne superas la latinan lingvon, ĉar ankaŭ li ne povas meti sian naztukon en la poŝon
de sia pantalono.
Dum kongresoj oni ofte sin amuzas divenante la naciecon de la personoj laŭ la prononcado. En nudistejo oni povas fari amuzan ludon divenante, kiel aspektas la personoj en siaj
kostumoj.
Ĉu oni estas vera Esperantisto, kiam oni ne portas la stelon ? Ĉu oni estas kompleta nudisto, kiam oni portas binoklon, brakhorloĝon kaj eĉ perukon ?
Ĉiufoje, kiam temas pri niaj internaciaj kostumbaloj, restariĝas la problemo pri la « fantaziaj » kostumoj. La nudistoj solvis la problemon.
Esperantisto diras : Rajdi sur leono estas danĝere. Nudisto diras : Sidi sur dornaĵo estas dolore.
Per Esperanto oni povas esprimi ĉiujn sentojn, eĉ la plej delikatajn. ………………………………………………………..
………………cenzurita *)……………………….
………………………………………………………..
Esperantisto estas idealisto, kiu sekvas la stelon. Nudisto estas idealisto, kiu amas la sunon.

Vivu la Stelo kaj la Suno !

M. C. Major.

*) Laŭ la principo de la libereco… relativa !

Fonto : La Pirato, Numero 01, Junio (1933).

Teksto de la monato (Februaron 2021-an)

Invito

Kiam mi prezentas al vi tian eternan omaĝon,
Vi permesu ke foje mi montru alian vizaĝon.
Volas vi kapti la sincerajn sentojn de koro mia.
Ke tiu ĉi batadu por vi volis ja cerbo Dia.
Mi amas vin, kara, kaj mia menso emas deliri.
Kuŝu papere tio kion mi ne aŭdacas diri.
Kun atento el miaj versoj legu unuajn vortojn :
Vi scios kiel plej efike forflegi miajn zorgojn.
 ?

Alfred de Musset

Ĉi tiun proponon via koro sendas ja pro amo
Nokton gean vi aspiras, sed nocas al mia famo

George Sand

***

Kara mia,

Mi estas tute emociita ĉar mi
ja sentis antaŭ kelkaj tagoj, ke vi
daŭre ĝisfreneze aspiras al kun-
vivo. Ke tio komenciĝu kun e-
fiko kaj mi ja celas : tio estu
pruvo ke eblos ĝui estontan vivon
kun vi. Mi pretas montri mian pu-
ran koron same kiel ĝian vir-
gon, kaj se vi volas tiel vidi min
senvualigi al vi mian animon
tute nuda, bonvolu viziti min,
ni amike diskutos, rekte, senkaŝe,
mi pruvos al vi ke mi estas virino
sincera, kapabla montri pri amo
la plej profunda, ankaŭ la plej sek-
reta inklino, do ino la plej korsen-
siva kiun vi konas. Ĉar via peni-
ga vivo liberas, pensu ke mia men-
so estas ja preta, vigla kaj cetere
tenera. Mia ĉagreno estas tro
granda. Alkuru urĝe por ĝin al mi
forgesigi. Al vi mi volas min sub-
meti entute.

George Sand al Alfred de Musset

***

Nature

Nu vi kiu, en humila pozo, ĉi tien alvenis,
El viaj balastitaj flankoj ion troan demetis,
Certe vi scias ke, post ĉi tiu natura delaso,
Elŝutado en urnon de iu modesta donaco,
Sitele vi verŝu en amforon, purondan flueton.
Eĉ ke, super la fumanta altaro, kvazaŭ ĉapelon,
Junte reloku vi l’ovalan kovrilon, kio trafe
Odorojn elŝteliĝontajn neniigos nazdomaĝe.

Alfred de Musset

Teksto de la monato (Januaron 2021-an)

Pri la sukaj konversacioj okazintaj inter don Quijote kaj ties ŝildisto Sancho Panza, kaj pri aliaj eventoj.

— Ĝis nun viaj novaĵoj ne malplaĉas al mi, — diris don Quijote — daŭrigu. Vi do alvenis tien. Kion faris tiu reĝino de beleco ? Sendube, kiam vi trovis ŝin, ŝi surfadenigis perlojn aŭ brodis per oraj fadenoj ian insignon por mi, la kavaliro sklavo de ŝia amo.
— Ne, sinjoro — respondis Sancho —. Mi trovis ŝin, kiam ŝi kribradis du buŝelojn da tritiko en la korto de sia domo.
— Nu, faru al vi la ideon, ke tiuj grajnoj de tritiko, ĉar tuŝitaj de ŝiaj manoj, estas veraj perloj. Sed diru : ĉu vi rimarkis, ĉu la tritiko estis blanka aŭ bruna ?
— Nek blanka, nek bruna, sed ruĝeta — respondis Sancho.
— Bone, mi certigas vin — diris don Quijote —, ke la tritiko kribrita de ŝiaj manoj donis plej blankan panon. Sed daŭrigu. Kiam vi transdonis al ŝi mian leteron, ĉu ŝi ĝin kisis ? Ĉu ŝi metis ĝin sur sian kapon ? Ĉu ŝi faris ian ceremonion indan je la letero ? Kion ?
Kiam mi volis doni al ŝi la leteron, ŝi estis plej okupata, skuante la kribrilon plenan de tritiko, kaj diris al mi : « Amiko, lasu la leteron sur ĉi sakon, ĉar mi ne povas ĝin legi, ĝis mi finos kribri ĉion ĉi-tiean ».
— Kia diskreta sinjorino ! — diris don Quijote —. Certe ŝi preferis legi senurĝe la leteron por pli longe ĝui ĝin. Daŭrigu, Sancho. Dum ŝi tiel okupiĝis, pri kio ŝi parolis kun vi ? Kion ŝi demandis pri mi ? Kion vi respondis ? Nu, ĉion rakontu, eĉ ne unu guton lasu en la inkujo.
— Nenion ŝi respondis — respondis Sancho —. Sed mi diris al ŝi, kiel via moŝto, kvazaŭ sovaĝulo meze de ĉi montaroj, nuda de la talio supren, pentofaris pro ŝia amo, dormis sur la grundo, neniam manĝis ĉe kovrita tablo nek kombis al vi la barbon, kaj nur lamentis kaj riproĉis vian sorton.
— Vi eraris, dirante, ke mi riproĉis mian sorton — diris don Quijote —. Male, mi benas kaj benos ĝin ĉiun tagon de mia vivo, ĉar igis min inda ami sinjorinon tiel altan kiel Dulcinea de El Toboso.
— Tiel alta ŝi estas — respondis Sancho —, ke ŝi superas min per pli ol unu spano.
— Kiel do, Sancho ? — diris don Quijote —. Ĉu vi mezuris vin kun ŝi ?
— Jes — respondis la ŝildisto —, ĉi-maniere : mi helpis ŝin meti sakon da tritiko sur azenon, kaj tiam ni staris tiel proksimaj unu al la alia, ke mi vidis, ke ŝi altas per pli ol unu granda spano super mi.
— Ĉu ne vere — diris don Quijote —, ke ŝian staturon akompanas kaj garnas mil milionoj da spiritaj ĉarmoj ? Kaj cetere : kiam vi proksimiĝis al ŝi, ĉu vi ne enspiris ian odoron je araba incenso, ian aromon tiel dolĉan, ke mi ne scipovas ĝin difini, kvazaŭ temus pri la parfumo ŝvebanta en eleganta ganto-butiko ?
— Mi povas diri nur — respondis Sancho —, ke mian nazon trafis virkapra odoreto, ĉar sendube pro ŝia peza laborado ŝin kovris ŝvito jam ranca.
— Neeble — diris don Quijote —. Certe vi havis kataron aŭ flaris vin mem, ĉar mi bone konas la odoron de tiu rozo inter domoj, de tiu lilio kampara, de tiu likva ambro.
— Eble vi pravas — respondis Sancho, ĉar ofte eliras el mi odoro simila al la odoro ŝajne veninta tiam de sinjorino Dulcinea ; kio ne estas stranga, se konsideri, ke unu diablo similas alian.
— Nu bone — daŭrigis don Quijote —, ŝi finis kribri la tritikon kaj sendis ĝin al la muelejo. Kion ŝi faris, kiam ŝi legis la leteron ?
— La leteron ŝi ne legis — respondis Sancho —, ĉar ŝi diris, ke ŝi scipovas nek legi nek skribi. Anstataŭe, ŝi ŝiris ĝin en mil pecojn, deklarante, ke neniu devas ĝin legi, por ke oni ne konu ŝiajn sekretojn en la vilaĝo ; ŝi aldonis, ke sufiĉas tio, ke mi parolis al ŝi pri la adoro de via moŝto al ŝia persono kaj pri la eksterordinara pentofaro, kiun vi plenumis por ŝia amo. Fine ŝi petis min diri al via moŝto, ke ŝi kisas al vi la manojn, ke ŝi pli deziras vidi vin ol skribi al vi, kaj ke tial, ŝi vin petas kaj ordonas eliri el inter ĉi veproj, ĉesigi vian ekstravagancojn, kaj ekiri al El Toboso, se alia pli grava afero ne detenas vin, ĉar ŝi sopiras vidi vian moŝton. Ŝi tre ridis, kiam mi diris al ŝi, ke vi nomiĝas la Kavaliro de la Trista Mieno. Mi demandis, ĉu la vasko de la duelo prezentiĝis al ŝi ; ŝi repondis ke jes, kaj ke li havis aspekton de tre honesta viro. Mi demandis ankaŭ pri la galeruloj ; sed ŝi diris, ke neniu el ili aperis ankoraŭ.
— Ĝis nun, ĉio iras bone — deklaris don Quijote —. Sed diru : kian juvelon ŝi donacis al vi pro la novaĵoj, kiujn vi liveris ? Ĉar laŭ antikva kaj tradicia moro, kiam ŝildistoj, servistinoj aŭ nanoj portis novaĵojn inter la vagantaj kavaliroj kaj ties damoj, ili ricevis ian riĉan juvelon kiel rekompencon pro siaj mesaĝoj.
— Eble vi pravas, kaj cetere temas pri tre bona moro — respondis Sancho —. Sed tio certe okazis en la pasintaj tempoj ; ŝajnas ke nuntempe la moro limiĝas al donaco de iom da pano kaj fromaĝo, ĉar sinjorino Dulcinea tion donis al mi super muron de la korto, kiam mi adiaŭis ŝin. Kaj, se ĝuste paroli, temis pri fromaĝo el ŝafina lakto.
— Ŝi estis ekstreme donacema — diris don Quijote —, kaj sendube pro tio, ke ŝi ne havis ĉe-mane oran juvelon, ŝi ne donis ĝin al vi ; havu paciencon : la ovoj de la Pasko bonas plu post la Sankta Semajno. Mi parolos kun ŝi kaj aranĝos la aferon. […] 

Miguel de Cervantes Saavedra : La inĝenia hidalgo donQuijote de La Mancha.
Trad. Fernando de Diego.

Teksto de la monato (Decembron 2020-an)

Morto en la kosmo

Kiam ili alveturis la surfacon de la nekonata, fremda planedo, ili ne antaŭsentis ankoraŭ la danĝeron. La kosmoŝipo alfundiĝis inter du montetoj, ĝia varmega metalkorpo ekripozis post la longega vojaĝo trakosma. Ĉirkaŭe estis verda arbaro kun altaj, plataj kreskaĵoj. La centra stelo de tiu ĉi sunsistemo varmege brilis.
Unua ĵetis rigardon al la ekrano de informa komputilo. Dua deŝaltis la aparaton.
— Nu… ĉio aspektas trankvile. Eble ĉi tie tute ne vivas inteligentaj estaĵoj…  ? Ni ekiru por esplori la ĉirkaŭaĵon.

Ili forlasis la ŝipon. Sur la grundo estis lianoj, do malfacile ili povis iri antaŭen. Super ili flugis iu granda birdo. Dua kaptis sian armilon kaj pafis rapide. La birdo falegis al iliaj piedoj.
— Ia vermo kun duobla flugilo kaj haroj — rimarkis Unua.
— Mi ne estas zoologo — aldonis Dua — sed videble ĝi estas tre primitiva vivaĵo…
Ili iris pluen. Egaj arboj falintaj baris la vojon, la spacveturistoj ofte devis flankeniri. Desupre pendis sekiĝintaj branĉoj  ; ie en la densa arbaro sovaĝbestoj fuĝis je ilia proksimiĝo, aŭdis ili la bruojn.
— Tiuj estaĵoj aŭdis, ke ni venas — diris Unua kun ioma fiero en la voĉo — La bestoj nin timas !
Dua ne respondis. Li observis la pejzaĝon por ili fremdecan. Tamen poste li diris ion :
— Tie mi vidas iun monteton. Ni supreniru kaj ĉirkaŭrigardu…
Vere. Li pravis. El tiu loko pli multe ili vidis. La montetoj ĉirkaŭis iun ebenon kaj belega estis la densa, verda kreskaĵaro.
— Rigardu… !  — montris subite Dua post ioma observado — Granda kvanto da akvo !
— Ni aliru ĝin !
La akvospegulo estis vere giganta. Ili aliris ĝin, kaj jam pli proksime, ili eĉ ne vidis la kontraŭan bordon.
— Tuta maro — diris Dua haltinte — Kaj rigardu, tiu ĉi bordo estas artefarita. Iuj ĝin konstruis, certe.
Antaŭ la spacveturistoj videblis plata, perfekte polurita ŝtonbordo, paralele kun la akvo. Ĝi etendiĝis ĝis la horizonto. Unua kliniĝis ĝisgrunden, tuŝadis ĝin, poste almetis iujn instrumentojn.
— Oni konstruis ĝin el materialo miksita. Ŝtono, sablo kaj akvo… La ŝtonon ili certe tre muelis…
Mirantaj ili iris pluen ; jam ne dubis ili ambaŭ, ke sur tiu ĉi planedo vivas aŭ vivis inteligentaj estaĵoj. Sur la plata ŝtonbordo estis multe pli komforte, ol inter la densaj kreskaĵoj. Dua tamen sentis timon neklarigeblan, forte li tenis sian armilon.
Aliris ili la akvon.
La nivelo de la akvokvanto estis multe pli suba ol la nivelo de la ŝtonbordo. La ega akvo majeste, verde spegulis la nubojn. La malforta vento surface naskis nur etajn ondojn.
— Ni ekiru en tiu direkto, paralele kun la akvo — proponis Unua — ie certe ni trovos konstruaĵon, urbon aŭ similan… En la proksimo de la vojo certe aŭ verŝajne vivas civilizitaj estaĵoj.
Do, ili iris. La plata ŝtonbordo ĉiam pli plaĉis kaj ekscitis ilin.
— Ĝi estas rekta, tutrekta — murmuris Dua — La konstruo bezonis egan fakkonon kaj kiom da energio… ! Sed kial ili konstruis ĝin, kiucele ?
— Eble ĝi estas vojo — respondis Unua — Kaj tio signifas, ke ili posedas ankaŭ veturilojn.
— Ĉu ni reiru al nia ŝipo kaj traflugu tiun ĉi maron ? — malpaciencis Dua.
Sed Unua jam ne respondis al li. Ektremis la grundo sub iliaj piedoj. Aŭdiĝis bruo proksimiĝanta. Unue ili kredis, ke la eventuala danĝero alvenas flanke de la maro, sed ne, la bruo venis sur la bordo…
Ĝi proksimiĝis kun nekredebla rapido ; la aeron plenigis terura bruego. La grundo senĉese tremis.
— Al la arbaro… ! — kriis Unua kaj li kuris. Dua sekvis lin. La horora io de sekundo al sekundo estis pli proksima. La du spacveturistoj alkuregis la arbaron kaj ĵetis sin en la densan kreskaĵaron. La strangformaj, altaj, plataj arboj kaŝis ilin…
Sed vane. Tiu monstra io — estis ĝi ia maŝino, Unua kaj Dua klare aŭdis la klakadon de metalpartoj kaj grincon de radoj — estis nekredeble giganta kaj rapida. Unu el ĝiaj partoj veturis sur la vojego ŝtona, sed la alia, pli granda kaj larĝa parto en la arbaro. Dua ne plu eltenis la nervostreĉon. Li fulmrapide levis sian armilon kaj pafis al la proksimiĝanta maŝino. Kvankam li trafis, la maŝinego ne haltis. Tiam ankaŭ Unua pafis kaj pafis… Vane.
Io ekbrilis en la aero, de alte subiĝis akra metallameno, poste ankoraŭ unu kaj ankoraŭ unu… La kreskaĵoj de la arbaro falis flanken, mortaj. La bruego plenigis la atmosferon.
Unua vidis nur tion, ke la korpon de Dua kaptas iu akra lameno… La timego paralizis lin, vidanta, kiel ĝi distranĉas lian kunulon. Ŝatus li kriegi, sed… apenaŭ li sentis sekundeton poste jam la doloregon en sia propra korpo.

La virino kuŝanta en la ripozlito demandis :
— Karega, ĉu vi tondis la herbaron ankaŭ ĉirkaŭ la baseno ?
— Kompreneble, karega — respondis la viro.

István Nemere